Jan Barcz Livres

Pięćdziesiąta rocznica podpisania Układu o podstawach normalizacji wzajemnych stosunków między PRL a RFN (7 grudnia 1970 r.) to doskonała okazja do przypomnienia kontekstu politycznego, uzgodnionych rozwiązań oraz skutków tego przełomowego aktu. Zakończył on trudny okres braku relacji między obu państwami, umożliwiając nawiązanie stosunków dyplomatycznych i współpracy w różnych dziedzinach. Przed podpisaniem Układu miały miejsce miesiące skomplikowanych negocjacji dotyczących kluczowych kwestii, które przez ponad dwie dekady pozostawały nierozstrzygnięte, takich jak uznanie przez RFN granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej, wznowienie wyjazdów Niemców z Polski oraz odszkodowania dla polskich obywateli poszkodowanych przez III Rzeszę. Symboliczny wymiar wydarzenia podkreślał gest kanclerza Willy'ego Brandta, który uklęknął przy Pomniku Bohaterów Getta. Książka ta podejmuje próbę oceny traktatu i jego rezultatów z perspektywy półwiecza. Autorami są uznani naukowcy zajmujący się stosunkami polsko-niemieckimi, historią dyplomacji i bezpieczeństwem europejskim, w tym profesorowie Jan Barcz, Adam Daniel Rotfeld, Jerzy Kranz, Witold M. Góralski, Dieter Bingen, Krzysztof Ruchniewicz, Marek Zybura oraz Adam Krzemiński.

12 września 2020 r. minęło 30 lat od zakończenia Konferencji 2 + 4 oraz podpisania Traktatu o ostatecznej regulacji w odniesieniu do Niemiec. Udział Polski w tej Konferencji był jednym z największych triumfów polskiej dyplomacji, otwierając drogę do członkostwa w Unii Europejskiej i NATO, a tym samym rozwiązując dylemat polityczny dotyczący miejsca Polski między Niemcami a Rosją. Wyniki tej Konferencji zakończyły również kontrowersje dotyczące statusu granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej, co umożliwiło zawarcie bilateralnego Traktatu potwierdzającego granicę Polski ze zjednoczonymi Niemcami oraz utworzenie polsko-niemieckiej wspólnoty interesów. Po 1991 r. zjednoczone Niemcy podjęły wypłaty dla ofiar zbrodni nazistowskich. Autor, jako członek polskiej delegacji, przedstawia uwarunkowania prawne dotyczące granicy oraz roszczeń odszkodowawczych. Książka analizuje przebieg Konferencji 2 + 4, uwzględniając istotne dokumenty dyplomatyczne. Zawiera również omówienie kluczowych kwestii, takich jak pozostanie zjednoczonych Niemiec w NATO i UE oraz wycofanie wojsk radzieckich z NRD. Autor bada negocjacje dotyczące statusu granicy w świetle prawa międzynarodowego oraz kwestie odszkodowań, a także prawne ujęcie wyników w postanowieniach Traktatu 2 + 4 i towarzyszących dokumentach.

Podpisany 17 czerwca 1991 r. Traktat o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy zakończył proces ustanawiania podstaw bilateralnych stosunków polsko-niemieckich, mając znaczenie porównywalne z francusko-niemieckim Traktatem Elizejskim. Książka nie analizuje realizacji programu Traktatu, lecz skupia się na historycznych i politycznych uwarunkowaniach jego podpisania oraz na jego roli w kształtowaniu polityki zagranicznej niepodległej Polski po 1989 r. Traktat ten jest kluczowy dla stabilnego miejsca Polski w Europie w czasie wielkich zmian politycznych, które dotknęły wszystkich sąsiadów Polski. Dzięki niemu polsko-niemieckie sąsiedztwo zyskało intensywne relacje gospodarcze i społeczne, a jego ramy zostały wzmocnione przez członkostwo w Unii Europejskiej, co chroni status podmiotów gospodarczych i prawa obywateli. Dobre sąsiedztwo stało się odporne na polityczne zawirowania oraz na wykorzystywanie starych resentymentów dla doraźnych celów. To świadczy o rzeczywistym dorobku ostatnich trzydziestu lat oraz o znaczeniu Traktatu w kontekście polsko-niemieckich relacji.